Ik ben in de oorlog geboren, in 1943, en ik heb \u00a0slechts een paar herinneringen aan die periode. Ik herinner mij hoe rond mijn moeder en mijn vader een donkere wolk hing, alsof de kamer vol rook stond. Pas later heb ik begrepen dat het angst was wat ik zag. Dat is mijn allereerste herinnering. Mijn vader werd weggehaald door de Duitsers en mijn ouders waren bang, omdat hij werd meegenomen en zij niet wisten wat er zou gebeuren, maar vooral omdat ze vreesden dat de Duitsers de twee mannen zouden vinden die bij ons ondergedoken zaten. Dat gebeurde niet. Wat ik mij herinner is dat mijn vader daar in die kamer is met mijn moeder en twee mannen, waarschijnlijk Duitse politie. Het licht was aan en toch was het donker. De strootjes van het matras waarop ik lag prikten in mij. Meer herinner ik mij niet.<\/p>\n
Mijn ouders vertelden vaak aan mijn broer en mij over de oorlog. Ik was trots op hen en dus ook op mijzelf, omdat wij twee onderduikers hadden gehad. De ene onderduiker was een jood, de andere was een gedeserteerde SS\u2019er. Dat was een rare combinatie. Nog vreemder was dat de joodse man een slecht mens was, terwijl de gedeserteerde SS\u2019er juist vriendelijk en zachtmoedig was. Daar klopte helemaal niets van. De slechte was goed en de goede was slecht.<\/p>\n
De oorlog was de maat der dingen. In de oorlog zag je hoe iemand werkelijk was. Ik vroeg mij vaak af hoe ik zou zijn geweest, zonder daarop een antwoord te vinden, en ik trachtte de mensen die ik ontmoette met mijn oorlogsogen te taxeren. Zou het een goed mens zijn, een held misschien, of een lafaard, een verrader, een middelmatige? Zou ik bij hem of haar ondergedoken willen zijn? Zou ik hem vertrouwen als ik in het verzet zat?
\nIk las toen ik ouder was alles wat ik maar te pakken kon krijgen over de oorlog, tot en met de dagboeken van Joseph Goebbels. Ik kon niet begrijpen wat de aantrekkingskracht was geweest van het fascisme, van Hitler met die hoge overslaande stem, en toch voelde ik een zuigende kracht. Het was een demonische kracht, afstotelijk en aantrekkelijk.
\nIk droomde van Duitsers en Engelsen die met elkaar in gevecht waren, nacht na nacht. Het waren koortsige dromen. Duitsland was Duivelsland en Engeland was Engelland, daarover bestond geen twijfel. De Duitsers waren sterker dan de Engelsen. De modder overdekte alles.<\/p>\n
Ik was 20, 21. De oorlog woedde nu in mij. De hemel was zwart boven het bezette gebied. Ik dook diep onder. Ik kwam de deur niet meer uit. Het leek uitzichtloos. Ik zag niet wat er met mij aan de hand was.
\nGelukkig was er een familielid dat zich om mij bekommerde, de broer van mijn vader. Hij bracht mij in contact met een psychiater, een zielendokter, die mij hielp de depressie in te gaan, te doorleven en de onderduik te be\u00ebindigen.
\nDe psychiater noemde het geen onderduik, hij noemde het desertie. Dat was inderdaad een betere term. Het punt was niet dat de machten van het duister het op mij voorzien hadden, het punt was dat ik het duister opriep doordat ik mijn plek niet innam, mijn plek in het licht.
\nHij beloofde mij geen gouden bergen, maar hij zei wel dat er hulp was, dat ik het niet alleen hoefde te doen. Hij zei heel voorzichtig dat er wordt opengedaan als je klopt. Als je handelt in overeenstemming met wat je ten diepste weet, is er altijd hulp, zei hij. Omdat hij het mij niet schreef, maar tegen mij zei, wist ik niet dat hij sprak over Hulp met een hoofdletter, maar ik vermoedde het wel. Het stoorde mij niet, omdat hij zo\u2019n oprechte man was en zo stil met mij in mij keek.
\nHij liet mij lezen en studeren. Hij scherpte mijn intellect. Veel Engelse boeken, nog meer Duitse \u2013 van en over goede Duitsers, hoe zij in de oorlog waren, hoe zij terugkeken, hoe zij geleden hadden en toch licht waren gebleven. Wakker in een dictatuur, wakker in de angst, niet op macht gericht, weerloos. Ontvankelijk voor de Hulp.<\/p>\n
Weerloos. Dat was wat de nazi\u2019s verachtten. Voor de nazi\u2019s draaide alles om macht. Macht boven macht, een piramide van macht. De verworpenen der aarde waren verwerpelijk. Weerloosheid was verachtelijk.
\nHet was niet macht tegen macht. Communist tegen fascist. Dat was niet de oplossing. Voor mij in ieder geval niet. Het was het erkennen van de totale machteloosheid en daarin zijn en bewogen worden, zoals de geest komt.
\nWeerloosheid was niet het einde, het was het begin.<\/p>\n
(wordt vervolgd<\/em>)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ik ben in de oorlog geboren, in 1943, en ik heb \u00a0slechts een paar herinneringen aan die periode. Ik herinner mij hoe rond mijn moeder en mijn vader een donkere wolk hing, alsof de kamer vol rook stond. Pas later…<\/span><\/p>\n