Toen en nu.
\nWe plaatsen ons in een bepaalde tijd en in een bepaald ruimtelijk kader. Vanuit dat punt in tijd en ruimte kunnen we ons gebeurtenissen herinneren uit ons verleden, we kunnen plannen maken over de toekomst, afspraken maken voor overmorgen, we kunnen opstaan, naar buiten kijken en de ruimte om ons heen waarnemen, en via computer, tv etc. kunnen we de wereld overzien.
\nIn dat punt in tijd en ruimte zijn we iemand, een omschreven individu, solide gelokaliseerd als een speld op een landkaart, dat ben ik, daar ben ik. Maar zo nu en dan worden we uit die schijnbaar solide middelpuntigheid getikt. Dan worden we \u2019s ochtends wakker en weten even niet meer wie we zijn, waar we zijn, we staan op en zijn vergeten waar de sleutels liggen, de pinpas, de naam van een buurman, we worden overspoeld door een herinnering, we roepen \u2018nee\u2019 tegen iets van vroeger en weten niet meer wat we gistermiddag ook al weer deden.
\nDat kan beangstigend zijn. Het kan ook gewoon interessant zijn. Of bevrijdend. Het hangt er vanaf hoezeer je je identificeert met de identiteit in tijd en ruimte en hoezeer deze identificatie ommuurd is.<\/p>\n
Bij de ziekte van Alzheimer doet dit zich voortdurend voor. Het hier en nu is meer een gat dan een plek. Een gat waardoor vroegere gebeurtenissen omhoog worden gestuwd. Diepere tijdslagen doordringen gestaag het heden en breken bij tijd en wijle ook vulkanisch naar buiten.
\nDat gebeurt niet alleen bij de alzheimerpati\u00ebnt, maar ook bij de direct betrokkenen. Ik kan uit eigen ervaring bevestigen, dat het een aanstekelijke ziekte is. Niet besmettelijk, wel aanstekelijk. Ik heb nooit zoveel door mijn leven gereisd als de laatste jaren, zittend bij mijn vrouw, meelevend, communicerend. In het bijzonder ons huwelijk van 47 jaar is niet zozeer een buis door de tijd als wel een uitdijend vlak waarop dezelfde patronen steeds weer terugkeren. Een landschap met bergen en meren en moerassen. Herinneringen, en toch alles nu.<\/p>\n
De brokstukken die uit het onvervulde verleden door de smalle mond van het nu omhoog worden gestuwd, kunnen een enorme chaos veroorzaken. Het kan heel verwarrend zijn voor de alzheimerpati\u00ebnt, en ook voor de omgeving, wanneer pijn en angst uit een vroegere periode zich zo acuut manifesteren dat zij niets meer weg hebben van herinneringen en ook niet meer worden herkend als herinneringen. \u00a0Gisteren en vandaag, de vroege kindertijd en nu, het loopt allemaal door elkaar. De eenzaamheid, de boosheid, de angst, het schuldgevoel van lang geleden, het wordt beleefd als nu, net zoals trouwens de vrede en het stille geluk met een pop in de armen.<\/p>\n
Het is heel naar om met iemand te zijn die zichtbaar lijdt en daarin onbereikbaar is. Dat is uithouden en er het beste van maken. In mijn dagelijkse praktijk met mijn vrouw betekent dit om te beginnen: zoveel mogelijk zonder eisen zijn en niet vergelijken. Niet vergelijken met hoe ik mij haar herinner en niet met hoe ik het wens.
\nDaarbij denk ik regelmatig: wat als zij altijd zo blijft? Wat als dit gezicht, deze leegte, deze panische verwarring niet meer voorbijgaat? Als dit mijn voorland is, totdat een van ons twee\u00ebn sterft? Ja, wat dan?<\/p>\n
Dat is de angst waarmee ik kan reageren op wat er gebeurt, waarmee ik kan inhaken en onderdeel kan worden van het drama. Het is mijn fantasie, mijn negatieve toekomstverwachting, die dan een alliantie aangaat met haar angst en verwarring. Daarin kunnen wij ons beiden verliezen. In wederzijdse afhankelijkheid kunnen we wegzakken in het moeras.
\nTerwijl ik uit ervaring weet dat er bij haar altijd een luikje opengaat wanneer ik open aanwezig ben, en dat de verwarring altijd oplost in contact. Als ik maar niet ga redeneren en jagen, als ik maar niet dwingend probeer bij te sturen.<\/p>\n
Ik heb moeten leren dat ik met al mijn plannenmakerij, mijn redelijkheid, mijn bezorgdheid en mijn goedwillendheid, wel in mijn eigen ogen aan de goede kant van de streep sta, maar haar niet bereik. Het is ijdelheid, tegen de spiegel aanpraten, net zoals het tegen de spiegel aanpraten is om tegen een kind van drie over morele principes te beginnen.
\nHet gaat om het contact voorbij de woorden, dieper dan redelijkheid, dieper dan goede bedoelingen, het contact dat meer aanraking is dan begrip. En dit contact, dat niet onder te brengen is in ons vertrouwde etiketteringssysteem, is heilzaam.
\nEn de vraag aan mij is, iedere keer weer: ben ik bereid mij toe te vertrouwen aan dit niet-weten? Ben ik bereid met haar te zijn zonder mij te verliezen in haar?
\nJa, zo groot is het. Zo serieus. Daar gaat het om.
\nNiet alleen bij mijn vrouw die lijdt aan de ziekte van Alzheimer, maar bij iedereen met wie ik in dit onbegrijpelijke bestaan verbonden ben. Mijn vrouw is de katalysator geweest en haar ziekte is voor mij een medicijn gebleken.<\/p>\n
Zoals ik het zie betekent de ziekte van Alzheimer niet het einde van de rit. De wens naar vrede blijft bestaan, de diep menselijke wens naar vergeving, de wens om in eenheid te zijn. Deze wens is een actieve kracht waarin het onverteerbare van een heel leven wordt opgenomen en herkauwd, buiten alle begrip om, en wordt omgezet in \u2026 Ja, in wat? Ik wilde schrijven in stille aanvaarding<\/em>, maar dat is weer te heilig, zo is het niet. Er vindt wel een omzetting plaats, de brokstukken worden vermalen, het wordt stiller, maar hoe dat precies in zijn werk gaat, ik weet het niet. Wat ik zie en weet (en ook dit is een algemeen menselijk gegeven en gaat niet alleen op voor mijn vrouw) is dat de oude patronen van gedrag en levensinstelling die in het heden aan het licht worden gebracht, juist doordat ze aan het licht worden gebracht oplossen en hun kwellende kracht verliezen. (wordt vervolgd<\/em>)<\/p>\n
\nIn communicatie en openheid is er de mogelijkheid van herkansing en genezing. De ziekte, hoe ontluisterend ook, is niet een zinloos gebeuren, maar biedt de mogelijkheid van heling tot op de bodem.<\/p>\n