{"id":4169,"date":"2023-12-24T12:06:39","date_gmt":"2023-12-24T11:06:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.dekorteweg.nl\/blog\/?p=4169"},"modified":"2024-02-28T16:15:18","modified_gmt":"2024-02-28T15:15:18","slug":"een-volgende-stap","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.dekorteweg.nl\/blog\/een-volgende-stap\/","title":{"rendered":"Een volgende stap"},"content":{"rendered":"

Mijn ouders hadden in de oorlog twee onderduikers. De een was een Jood, de andere een gedeserteerde SS\u2019er. Een onwaarschijnlijke combinatie, en nog meer merkwaardig was dat de Joodse man een boosaardige kerel bleek te zijn, een misdadiger zelfs, terwijl de gedeserteerde SS\u2019er juist vriendelijk en zachtmoedig was. Goed was slecht en slecht was goed. Mijn vader vond het een levensles. Hij liet mij en mijn broer voortdurend zien dat je van buitenaf met de gebruikelijke etiketten niets over een ander mens kon zeggen en dit merkwaardige paar was in zijn onderricht een van de grote voorbeelden.
\nIk was trots op mijn ouders dat zij zo moedig waren geweest en ik vertelde erover op school. De meester van de derde klas zei dat mijn ouders helden waren, dat vond ik ook, maar mijn ouders dachten daar anders over. Zij waren het nooit van plan geweest, zeiden ze, ze waren erin gerold. De SS\u2019er was de broer van een vriend van mijn vader, die bij hen had aangeklopt, en de Joodse man was door de ondergrondse bij hen afgeleverd en hij bleef langer dan ze hadden gedacht. Mijn vader liet doorschemeren dat ze het misschien meer uit zwakte hadden gedaan, omdat ze niet konden weigeren, dan uit heldhaftigheid. Ook dat was anders dan het leek.
\nAlles goed en wel, maar het was meer dan zwakte en meer dan moed, want wat zij deden strookte geheel met de levensinstelling van mijn ouders. Ze waren wel gericht op fatsoen, we mochten de vuile was niet buiten hangen en we moesten de gebruikelijke regels in acht nemen, maar het belangrijkste was toch dat we leefden volgens het gebod: Wat gij niet wil dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet<\/em>. Het was een levensinstelling die, ook al waren ze niet kerkelijk christelijk, vanzelf centraal stond: Stel je voor hoe iets voor de ander is, stel het je voor alsof het jou gebeurt, wil je dat jezelf aandoen?<\/em>
\nBinnen de rompslomp van het hoe-hoort-het-eigenlijk was er de kern van dit natuurlijke gebod \u2013 je hoefde het niet uit je hoofd te leren, het was er vanzelf wanneer je je hart volgde. En zo is het ook met mij meegegaan in de tijd. Een eenvoudige essentie: als je zo bent in je dagelijks handelen, breng je geluk en ben je gelukkig. Het een hoort onlosmakelijk bij het ander.<\/p>\n

De laatste weken moet ik regelmatig aan mijn ouders en hun onderduikers denken. Ze vroegen er niet om, ze rolden erin en ze improviseerden, stap na stap. Zo maakten ze er het beste van. En ze hadden met z\u2019n vieren het geluk dat ze veilig de oorlog doorkwamen.
\nGeleidelijk aan blijken mijn ouders toch ook mijn geestelijke leraren te zijn geweest. Ik heb met hen gevochten, ik heb mij aan hen ontworsteld, hen bij hen gelaten, maar dat wat bleef werd steeds rijker, steeds lichter, steeds meer iets om dankbaar voor te zijn.
\nDat merk ik ook in deze tijd bij mijn lieve vrouw Hanneke, mijn zieke vrouw, mijn onmogelijke vrouw. Zij heeft nu zo\u2019n 13 jaar alzheimer en van die 13 jaar heb ik zeker 8 jaar actief voor haar gezorgd. Dat deed ik zoals mijn ouders het deden: stap voor stap, niet te ver vooruitkijkend, in contact improviserend, haar niet aandoend wat ik zelf niet wil dat aan mij gebeurt. Zij was in mijn huis, het was ons huis, maar ik heb haar ook laten onderduiken in mijn huis. Niet onder de grond, niet onder de kolenstortplaats op zolder, maar op de lichtste verdieping.
\nZo wilde ik het en zo wilde zij het. Tegen de mensen die mij waarschuwden dat ik eraan onderdoor zou gaan, zei ik: ik doe het zolang ik kan.<\/p>\n

En nu kon ik niet meer. Toch nog onverwacht, van de ene op de andere dag, in de nacht wist ik: ik kan niet meer. En daarna, toen ik weer wakker werd na woelig slapen: het is klaar.
\nIk was zo moe dat ik soms niet meer kon slapen. Hanneke kon de trappen niet meer op en af, ze kon ook niet meer buiten lopen in de wind en de kou, ze schreeuwde het uit, viel om. Het waren tekenen aan de wand. Toen hebben de lieve helpers voor Hanneke een bed beneden neergezet, zodat zij geen trappen meer hoefde te lopen, waarbij het impliciet was dat zij niet meer buiten zou komen. Weer een afscheid. Voor het eerst in vele jaren sliepen we niet meer in hetzelfde bed. Het was leeg naast mij. Ik sliep beter, langere perioden achtereen, maar ik bleef haar wel horen beneden, zingend in de nacht, soms jammerend.
\nToen werd ze incontinent, dat had ik zien aankomen en dat vond ik wel lastig, maar niet echt een probleem. Mijn kinderen waren ook incontinent toen ze met dit bestaan begonnen en Hanneke is nu bijna weer terug bij het begin. Zo is dat en zo gaat dat. Ik ben niet vies uitgevallen, het is een werkje extra, maar het maakt mij verder niet veel uit. Maar dan moet de betrokkene wel meewerken, zoals mijn kinderen dat indertijd toch meestal deden. En daar begon een werkelijk probleem, want Hanneke werkte niet alleen niet mee, ze werd ronduit vijandig en agressief, zodat ik haar moest sederen om haar te kunnen verschonen.
\nDat ging mij te ver. Agressie kan ik hebben, incontinentie kan ik hebben, maar beide tegelijk, nee, dat kan ik niet.<\/p>\n

Ik kan het niet. Het was voor het eerst dat ik dit dacht, niet even, na een tegenvaller, maar als een grondtoon. Ik voelde dat ik mij van haar afwendde en dat wilde ik niet. En toen in de nacht was het \u2018knip\u2019, de draad van deze vorm van verbintenis werd doorgeknipt, en meteen voelde ik dat ik weer met mijn hart naar haar toegewend was. Ik kon het haar niet zeggen, maar het gebeurde ook bij haar, we waren weer verbonden.<\/p>\n

Nu heeft zij bij mij de onderduik verlaten, maar ze is niet de boze wereld ingegaan, de wereld van de bezetter. Het is ook niet bevrijding, nee, voor haar gaat het anders dan voor de onderduikers van mijn ouders: zij is zorgzaam en liefdevol ontvangen in een nieuw huis, een verpleeghuis, waar zij waarschijnlijk blijft totdat zij dit leven verlaat.
\nZij loopt rond, schuifelend, want ze kan bijna niet meer lopen, is bij tijd en wijle bozig, afwerend wanneer iemand iets van haar wil, maar ze is niet opstandig en ook niet depressief, wel ver weg. Soms zit ik bij haar aan haar bed, want ze ligt veel in bed, en leg ik mijn hand op haar hoofd \u2013 dat vindt ze fijn, want onze verbinding is er nog steeds. Het is en blijft Hanneke.<\/p>\n

Dit schreef onze dochter Anna Myrte gisteren:
\nWe hebben veel gehuild vandaag, mijn vader en ik. \u2018Niet zozeer huilen van verdriet, maar meer van geraaktheid door de schoonheid van alles\u2019, zoals mijn vader het verwoordde. Ontroerd door de echtheid van wat er overblijft als alles wegvalt. Haar onvoorstelbare levenskracht die haar nog overeind houdt terwijl ze al zo is afgetakeld. Dat onmiskenbare karakter wat daar in de woonkamer van het verpleeghuis half suffend op een fauteuil zit, je kunt zeggen wat je wilt, maar het is nog steeds Hanneke, er is er maar eentje zoals zij. De focus waarmee ze toch weer ontspanning weet te vinden terwijl ze het duidelijk zwaar heeft, hoe ze eenmaal in bed tot rust komt en naar binnen keert, in een soort meditatieve staat. De aanwezigheid van de andere zijde die zo nabij is. En hoe zij al deels daar is. En hoe ze tegelijkertijd nog helemaal levendig is als ze opveert en meezingt met bekende deuntjes. Hoe ze van mijn vader houdt, zijn aanraking wel toelaat, en zelfs even een echt gesprekje met hem heeft dwars door alle wartaal heen als hij zijn hand op haar hoofd legt:
\n<\/em>\u2018Dat is goed zeg. Dat is werkelijkheid.
\n<\/em>Happy happy happy happy.’<\/em><\/p>\n

En ja, ook hoe ik op mijn hoede voor haar ben, bang voor haar felheid en woede. Hoe ik toch even naast haar knielde bij het afscheid. Ze keek voor zich uit en pulkte aan haar laken, reageerde niet op mijn stem. ‘Mama’, zei ik, en toen keerde ze haar hoofd naar mij toe, om vervolgens weer weg te draaien. Zal ik, zal ik niet? Ik durfde het toch en gaf haar een klein kusje op haar voorhoofd. Dag mooie mama, wat doe je het toch goed.<\/em><\/p>\n

Zo is het. Wat doet zij het goed, wat zijn we opgenomen in goedheid.
\nEn nou ga ik slapen. Uren, dagen, weken uitrusten. Oh, wat ben ik moe.
\nLoslaten, dankbaar en verdrietig en vooral stil.<\/p>\n

(wordt vervolgd<\/em>)<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mijn ouders hadden in de oorlog twee onderduikers. De een was een Jood, de andere een gedeserteerde SS\u2019er. Een onwaarschijnlijke combinatie, en nog meer merkwaardig was dat de Joodse man een boosaardige kerel bleek te zijn, een misdadiger zelfs, terwijl…<\/span><\/p>\n

Lees meer ›<\/a><\/div>\n

<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-4169","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-hans"],"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p43q0F-15f","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dekorteweg.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4169","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dekorteweg.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dekorteweg.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dekorteweg.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dekorteweg.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4169"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.dekorteweg.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4169\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4175,"href":"https:\/\/www.dekorteweg.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4169\/revisions\/4175"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dekorteweg.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4169"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dekorteweg.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4169"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dekorteweg.nl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4169"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}