Rouwen is niet alleen een gevoelsmatige verwerking van verlies, het is ook een puur lichamelijk gebeuren. Vooral de eerste weken en maanden na het heengaan van Hanneke voelde ik mij verscheurd, lichamelijk, energetisch. Het weefsel waarin Hanneke en ik waren opgenomen was gescheurd. Vooral in de nachten was het hevig. \u2018Er wordt aan mij getimmerd,\u2019 zei ik, maar er werd om te beginnen vooral veel gesloopt.
\nIk wist het van tevoren, maar niet dat het zo zou zijn. Zo fysiek vermoeiend en zo psychisch verwarrend. Als een examen dat maar duurde en duurde. Ik zocht naar een antwoord, maar een antwoord waarop? Want als je een antwoord wilt vinden moet er toch eerst een vraag zijn.
\nNu zeg ik: juist deze chaos en verwarring was de opgave. Er was geen oplossing, het was onmogelijk om orde aan te brengen. Het gebroken zijn hoorde erbij, want ik werd losgebroken. Het was een examen, geen examen met een antwoord, maar een examen in zijn. Zonder een examinator aan de andere kant van de tafel.
\nOverdag waren er vragen genoeg. Ik vond antwoorden, inzichten, ik schreef, was ge\u00efnspireerd, vaak heel gelukkig. Daar was niets mis mee, het was geen ontwijking of vlucht, ik was vele jaren dienstbaar geweest, mijn land had braak gelegen en er begon nu van alles te ontkiemen. Overdag deed ik van alles en beleefde ik van alles, ik bewerkte als het ware de aarde. In de nachten daarentegen was ik weerloos en onderging ik. Ik was zelf de aarde en werd omgespit, wat ik was, wie ik meende te zijn, wie ik met Hanneke was geweest.<\/p>\n
Woest en ledig, dat was het. En dat is het nog steeds. De chaos, dat wat niet bevat kan worden. \u2018Irrsal und Wirrsal\u2019, zoals Martin Buber en Franz Rosenzweig het vertalen. Dat is, ik zeg het weer, niet opgelost, er is geen weg in gekomen. Dieper dan ooit weet ik dat ik geen macht heb en geen overzicht. Ik besef dat dit alles voorlopig is. Het is doorleven en stap voor stap gaan.<\/p>\n
Nu zijn we een paar maanden verder en het is milder. Het alsof ik opnieuw met een zacht penseel in de wereld word geschilderd.
\nIk moet denken aan een van mijn dochters, die ik leerde om te gooien en vangen met een bal. Zij was bang voor de bal, dat hij haar pijn zou doen. Ik gooide de bal met een boogje. Dat deden we zo een tijdje en opeens riep ze: \u2018De bal komt in mijn hand!\u2019 Dat was een ontdekking. Ze ving niet, ze greep niet, de bal kwam naar haar toe en voegde zich naar haar hand.
\nZo is het ook met mij. Zo schrijf ik, zo werk ik, zo heb ik lief. Ik steek mijn hand uit en de bal komt in mijn hand.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Rouwen is niet alleen een gevoelsmatige verwerking van verlies, het is ook een puur lichamelijk gebeuren. Vooral de eerste weken en maanden na het heengaan van Hanneke voelde ik mij verscheurd, lichamelijk, energetisch. Het weefsel waarin Hanneke en ik waren…<\/span><\/p>\n