Over rouw gesproken, ik heb het afgelopen jaar het wereldnieuws beleefd als \u00e9\u00e9n groot rouwverhaal. Niet als een rouwproces, maar als ingesloten en daardoor gestolde rouw. Verschrikkelijk, vind ik het.
\nIk kijk er niet naar vanuit een politiek gezichtspunt, ik sta niet aan de ene kant of aan de andere kant. Rouwend leef ik mee met de mensen en hun lot. Ik voel mij, hoe hulpeloos ook, verbonden met de mensen, van buitenaf gezien verdeeld in strijdende partijen, allen gedompeld in rouw.<\/p>\n
Waarom wordt daar toch zo weinig aandacht aan gegeven? Waarom wordt er steeds gesproken over gezichtsverlies en vergelding en evenwicht dat hersteld moet worden? Waarom blijft men toch handelen alsof de rouw kan worden opgelost met maatregelen, met wraak?
\nIk begrijp er wel iets van, ik ken het zelf ook. Het is de neiging om je liever sterk te voelen in de haat dan machteloos te zijn in het verlies. In de haat is er de beloftevolle voorstelling van een volgend moment, waar je je gelijk haalt en waar alle verdriet en gemis oplost in een alles herstellende triomf. En toch, we weten het diep vanbinnen, kan de smart, het verlies, alleen maar een eigen oplossing vinden wanneer het niet verhardt tot haat en vergelding.
\nAl die actie, al dat moorden over en weer, behalve dat het niet effectief is, zelfs niet op de korte termijn, verhindert de verwerking van het leed. Hoe pijnlijk ook, er is geen andere remedie: het verlies kan alleen maar worden doorleefd wanneer we er niet iets anders van maken. De toesnoering van het lot, het onbegrijpelijke verlies, het waarom ik?, waarom wij?, vraagt niet in de eerste plaats om ons begrip en ook niet om onze tegenactie, maar om weerloos beleven.<\/p>\n
Ik begrijp dat velen mij als ik zo praat en schrijf een wereldvreemde idioot vinden. Ik kan daar alleen maar op antwoorden dat het van mij geen ideologie is. Het is ook geen politieke boodschap. Het is niet wat ik geloof, maar zoals ik ben. Al die machtstegenstellingen, natuurlijk verhoud ik mij daartoe en ben ik er ook partij in. Maar het is niet de essentie van mijn bestaan. Deernis, directe deernis, ook de machteloosheid daarin, is voor mij in het groot en het klein meer fundamenteel dan het kiezen van partij. Het lijden raakt nu eenmaal mijn hart voordat de schuldvraag mijn brein bereikt en ik partij kan kiezen.<\/p>\n
Dat is het. Het besef verbonden te zijn in compassie is primair, de maatregelen zijn secundair. Eerst dient het eerste er te zijn: stilstaan bij wat is.
\nIk rouw om wat er in de wereld aan het gebeuren is, het lijden in de wereld. Deze rouw is sterker dan mijn persoonlijke rouw, maar mijn persoonlijke rouw opent mij wel voor het besef dat ik bij hen hoor. Bij de verliezers, hun verscheurdheid en hun liefde.<\/p>\n
Mensen die weten hoezeer ik houd van de joodse Bijbel en dat ik indertijd, nu zo\u2019n 30 jaar geleden, zelfs jood heb willen worden, vragen mij hoe ik in dit conflict sta. Zie ik wel het onrecht dat daar plaatsvindt, het gruwelijke geweld tegen burgers, en begrijp ik wel de context van de Hamas-aanval op Isra\u00ebl? Context is nodig voor de rechter die het uiteindelijke oordeel moet vellen, maar ik ben die rechter niet. Al die rechtszaken, met beschuldigingen, verklaringen, verzachtende omstandigheden, het is niet aan mij. Ik heb er nooit van gehouden, maar ik heb er nu ook de puf niet meer voor. Ik blijf het zeggen: in de werkelijkheid van mijn bestaan, waarin ik niet meer buitenstaander ben met een overzicht, ervaar ik het lijden van mensen en in het lijden zijn er geen partijen.<\/p>\n Dit gaat op voor het wereldgebeuren, het gaat op voor Nederland, het gaat op voor mijn directe kring, mijn familie, mijn leerlingen, mijn vrienden, mijn buren. Zo zijn wij, zoals mijn geestelijke vroedvrouw Margaretha Hofmans het treffend verwoordde, aanwezig in de<\/em> onafhankelijke staat van geluk en mededogen. Over rouw gesproken, ik heb het afgelopen jaar het wereldnieuws beleefd als \u00e9\u00e9n groot rouwverhaal. Niet als een rouwproces, maar als ingesloten en daardoor gestolde rouw. Verschrikkelijk, vind ik het. Ik kijk er niet naar vanuit een politiek gezichtspunt, ik…<\/span><\/p>\n
\nJa, ik begrijp de context, de contexten van de verschillende partijen, want alle partijen hebben hun contexten. Maar context verduidelijkt wel de motieven die mensen hebben, maar niet de daden zelf. Er is geen context die wreedheid verklaart, die verkrachting sanctioneert, het doden van kinderen. Ik schreef in mijn boek Zonder Einde<\/em>: Al die mogelijke gruwelijke dingen bij elkaar zijn nog niet de rechtvaardiging voor een trap tegen een kat. Hoe je ook geleden hebt, je trapt die kat of je trapt hem niet. Daarin ben je vrij. Door al dan niet te handelen uit haat, wrok, zelfmedelijden, angst, begeerte, enzovoort bepaal je of je een rechtvaardig mens bent of niet. Dat ligt niet vast, en niets of niemand anders bepaalt het voor je.<\/em><\/p>\n
\nIk ben met mensen, met mensen die net zoals ik het verlies kennen en het onverdraaglijke doorstaan. Ik ben de mensen dankbaar die met mij waren en met of zonder woorden zeiden: wees stil, laat begaan, beleef het, schuif het niet weg, kan ik bij je zijn zover ik bij je kan zijn?<\/em> En dat is ook mijn natuurlijke respons.<\/p>\n
\n<\/em>Onafhankelijk van context, onafhankelijk van de neiging om gelijk te hebben en het eigen gelijk aan anderen op te leggen, onafhankelijk van persoonlijke belangen. Gehoor geven aan onze diepste drijfveren en instaan voor wat we als juist en waar ervaren. Dat is geluk, en het is tegelijkertijd mededogen.
\nVrijheid en geluk en mededogen zijn als drie kinderen die hand in hand gaan. Waar de een is, is de ander. Ze nodigen elkaar uit en helpen elkaar het hek over.
\nTerwijl de grote mensen elkaar de maat meten en hun dossiers erop naslaan wie de eerste beweging moet maken. Wat een inspanning om niet ontspannen te hoeven zijn!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"